Energie

Tegelijkertijd verandert het energiesysteem in hoog tempo. De vraag naar elektriciteit groeit sterk door elektrificatie van woningen, mobiliteit en bedrijfsprocessen. Het huidige elektriciteitssysteem loopt daarbij tegen grenzen aan. Het elektriciteitsnet zit vol, dit vormt een groot risico op het stilvallen van woningbouw, bedrijvigheid en verduurzaming, niet alleen in Flevoland maar in heel Nederland.

De energietransitie is daarmee niet alleen een duurzaamheidsopgave, maar juist ook een grote ruimtelijke, economische en maatschappelijke opgave. De beschikbaarheid van energie bepaalt in toenemende mate waar woningen kunnen worden gebouwd en waar bedrijven zich kunnen vestigen of uitbreiden. Dit raakt direct aan brede welvaart: de balans tussen wonen, werken, bereikbaarheid en leefbaarheid.

Flevoland is koploper in duurzame energieopwekking en levert met het behalen van de RES-doelstelling van ongeveer 5,8 TWh een bovengemiddelde bijdrage aan de nationale doelen uit het Klimaatakkoord.

Tegelijkertijd vraagt de volgende fase om andere keuzes. Niet alleen het opwekken van energie staat centraal, maar vooral het slim organiseren, opslaan, verdelen en benutten van (lokale) energie. Innovatie speelt hierin een sleutelrol. Denk aan slimme energiesystemen, opslag (waaronder batterijen), conversie (waterstof), energiehubs en vraagsturing. Deze oplossingen maken het mogelijk om het energiesysteem efficiënter te benutten en ruimte te creëren voor verdere groei. Op de kortere termijn heeft Flevoland te maken met netcongestie waarbij gewerkt wordt met actieplannen netcongestie.

De energietransitie is noodzakelijk om bestaande en nieuwe woon- en werkgebieden van voldoende energie te voorzien en de klimaatdoelen te behalen. Dit betekent dat keuzes nodig zijn over inzet van middelen, intensieve samenwerking en een actieve rol van de provincie in het verbinden van belangen en het versnellen van oplossingen.

Huidige beleidssituatie en uitvoering

Het energiebeleid van Flevoland is verankerd in de ontwerp-Omgevingsvisie en richt zich op de ontwikkeling van een robuust en toekomstbestendig energiesysteem. Daarbij wordt energie niet als op zichzelf staande opgave benaderd, maar in samenhang met woningbouw, economische ontwikkeling, mobiliteit en water. De beschikbaarheid van energie is een steeds bepalendere factor voor ruimtelijke keuzes in de provincie.

Er zijn 6 uitgangspunten voor een robuust en toekomstbestendig energiesysteem:

• Flevoland zet in op een robuust, toegankelijk energiesysteem, dat gebruik maakt van duurzame energie.
• Flevoland stuurt op het flexibel en slim bij elkaar organiseren van zowel vraag als aanbod naar energie.
• Flevoland zet slim in op energiebesparing.
• Energie wordt aan de voorkant van de ruimtelijke inrichting van Flevoland meegewogen.
• Flevoland als pionier in energie: we geven ruimte aan experimenten en vernieuwing.
• Flevoland geeft ruimte aan decentrale oplossingen wat aansluit op het Nederlandse energiesysteem.

Flevoland kiest daarbij voor een gerichte ruimtelijke strategie. Energie-intensieve activiteiten worden zoveel mogelijk geconcentreerd op locaties waar opwek, opslag en infrastructuur samenkomen. Hiermee wordt het energiesysteem efficiënter benut en ontstaat ruimte voor verdere woningbouw en economische ontwikkeling.

Woningbouw en energie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Nieuwe woningen en wijken worden daarom netbewust ontwikkeld, waarbij vanaf de start van de planvorming rekening wordt gehouden met de beschikbare en toekomstige capaciteit van het elektriciteitsnet.

Een groot deel van de energie die in Flevoland wordt opgewekt, komt uit zonne- en windenergie. Energie uit deze bronnen voorziet in een groot deel van de Flevolandse elektriciteitsvraag en zorgt voor een robuust en weerbaar energiesysteem. Als enige RES-regio heeft Flevoland haar bod van 5,8 TWh dan ook behaald. Daarnaast beschikt Flevoland over een belangrijke elektriciteitscentrale, die een langrijke rol speelt in het nationale energiesysteem: de Engie-Maxima-centrale. Vanaf 2027 zal deze centrale voor 50% waterstof-ready zijn, met de ambitie om dit naar 100% te brengen. Deze bronnen vormen samen de huidige elektriciteitsmix van Flevoland. Hiertoe wordt gewerkt aan een aansluiting op de nationale waterstof backbone.

Het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving ligt in de basis bij de gemeenten. Zij bekijken welke wijken worden aangesloten op een warmtenet en welke individueel verwarmd moeten worden. In veel Flevolandse steden liggen al warmtenetten of worden deze ontwikkeld, zoals in Lelystad, Almere, Zeewolde en Urk. Daarnaast wordt in Luttelgeest warmte gewonnen uit geothermie.

Door de toenemende elektrificatie van woningen, mobiliteit en bedrijfsprocessen stijgt de vraag naar elektriciteit. Hierdoor loopt het huidige elektriciteitsnetwerk tegen zijn grenzen aan, wat we kennen als netcongestie. In Flevoland wordt gewerkt aan energiehubs, regelbare opwek uit Warmte-krachtkoppeling (WKK), batterijen in combinatie met zon en wind, en het ontsluiten van lokale netten (gesloten distributiesystemen). De provincie verbindt en regisseert deze ontwikkelingen en maakt waar nodig beleid.

Juridische context en rol van de provincie

De provincie heeft een regisserende en verbindende rol bij deze opgave. Zij stuurt op bovenlokale keuzes, brengt partijen samen en zorgt voor samenhang tussen ruimtelijke ontwikkeling en de inrichting van het energiesysteem. Samen met gemeenten, netbeheerders en marktpartijen werkt Flevoland aan het oplossen van knelpunten zoals netcongestie en aan de verdere ontwikkeling van een toekomstbestendig energiesysteem.

De energieopgave is verdeeld over meerdere bestuurslagen.

• Het Rijk stelt kaders voor het energiesysteem, de energie‑infrastructuur en de verdeling van schaarste in bijzondere situaties.
• Netbeheerders zijn verantwoordelijk voor het beheer en de uitbreiding van het elektriciteitsnet
• Gemeenten zijn betrokken bij de ruimtelijke inpassing van energievoorzieningen

De provincie vervult een rol in het verbinden van deze niveaus en in het maken van ruimtelijke en programmatische afwegingen. Daarnaast is de provincie de eerste schakel betreffende het energiesysteem richting het rijk.

De provincie stelt kaders voor de ruimtelijke inpassing van energievoorzieningen, waaronder grootschalige opslag, en werkt via instrumenten onder de omgevingswet aan de ontwikkeling van het energiesysteem. Daarbij worden afwegingen gemaakt op het snijvlak van energie, ruimte en economische ontwikkeling. De provincie mag dus vanuit ruimtelijk perspectief sturen op het energiesysteem maar gaat niet over de aansluitingen of de elektriciteit door de kabels.